Đền thờ nàng Bình Khương

Đền tọa lạc tại thôn Đông Môn, xã Vĩnh Long, huyện Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hóa, trên khu đất có diện tích khoảng 600 m², phía Đông Thành Nhà Hồ. Bên phải đền có ao nhỏ. Kiến trúc đền theo hình chữ công, gồm tiền đường, hậu cung và hai giải vũ, sử dụng gỗ với các chi tiết chạm trổ. Đền tồn tại từ đầu thế kỷ XV, bị đổ nát qua thời gian và chiến tranh. Năm 1903, Tổng đốc Thanh Hóa Vương Duy Trinh cho xây dựng lại. Năm 2009, Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Thành Nhà Hồ thực hiện trùng tu, tôn tạo theo kiến trúc gốc. Năm 1995, UBND tỉnh Thanh Hóa công nhận là "Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh".

Phiến đá được thờ tại hậu cung, dài khoảng 2 m, rộng khoảng 1,5 m, mặt đá có vết lõm hình đầu người và hai vết hằn như dấu hai bàn tay. Theo dân gian, đây là tảng đá bà Bình Khương đập đầu. Đời Đồng Khánh (nhà Nguyễn), hào lý làng Đông Môn thuê thợ đục phiến đá chôn xuống đất; sau đó cả hai người chết "đột ngột". Tri phủ Đoàn Thước bảo lính đào lên, lắp lại vị trí cũ và khắc chữ “Trần triều Cống Sinh - Bình Khương nương, phu nhân tri thạch”. Tại Thành Nhà Hồ còn có phiến đá khắc “Trần triều Cống Sinh - Bình Khương phu quân chi biếm”. Phía sau đền có mộ và bia đá ghi tên Trần Công Sỹ nằm trên tường Thành Nhà Hồ. Năm 2009, khi trùng tu, đã phát hiện bộ xương người phụ nữ (được cho là của bà Bình Khương) và cải táng gần đền.

Di tích liên quan đến lịch sử xây dựng Thành Nhà Hồ và được xem là nơi ghi dấu một sự kiện liên quan đến người phụ nữ thời kỳ đó. Hàng năm, vào ngày mùng 1 tháng 9 âm lịch, địa phương tổ chức Lễ kỵ mẫu Bình Khương. Thắp hương vào ngày mùng 1, ngày rằm và các dịp đầu mùa xuân.

Theo các tài liệu dân gian và ghi chép địa phương, năm 1397, Hồ Quý Ly cho xây dựng Thành Nhà Hồ để dời đô từ Thăng Long về An Tôn (nay thuộc Vĩnh Lộc). Trần Công Sỹ (hay Cống Sinh), quan đốc công được giao quan sát đoạn tường phía Đông, gặp sự cố tường xây xong lại đổ nhiều lần do địa chất (mạch nước ngầm). Hồ Quý Ly nghĩ ông làm phản, sai quân lính vùi sống ông vào chân tường để răn đe. Bà Bình Khương (vợ ông) khi biết chuyện, chạy đến van xin nhưng không được chấp nhận. Bà đập đầu vào tảng đá tại chỗ, theo chồng. Sau này, lập đền thờ tại vị trí mộ ông. Nhà Nguyễn phong tặng bà Bình Khương bốn chữ “Tiết liệu khả phong”. Triều đình sau đó kiểm tra lại và phát hiện nguyên nhân địa chất thực sự.

Sau khi được công nhận "di tích cấp tỉnh" năm 1995 và trong quá trình chuẩn bị hồ sơ UNESCO cho Thành Nhà Hồ, đền được trùng tu năm 2009.

== Tham khảo ==